Αρκουδίλα (στον): Κάβος – Σπαρτερά

Πρόκειται για τοποθεσία στο νοτι­ότερο άκρο του νησιού της Κέρκυρας με πυκνό δάσος και απότομο γκρεμό προς τη θάλασσα μέγιστου ύψους 125 μ. Σε μικρή απόσταση από το άκρο του γκρεμού βρίσκεται το μοναστήρι της Παναγίας του Αρκουδίλα.

Κατά μία, και ίσως την πιο ισχυρή εκδοχή κατά την προσωπική μας άπο­ψη, η τοποθεσία οφείλει το όνομά της στο αρκουδόβατο, κοινή ονομασία του φυτού σμίλαξ η τραχεία, είδους βελανιδιάς ή του φυτού αρκουδοπούρναρο, κοινή ονομασία του φυτού ελαιόπρινου του οξύφυλλου, είδους πουρναριού. Και τα δύο φυτά φύονται στην ευρύτερη περιοχή της Λευκίμμης.

Η κατάληξη -ίλας μάλλον δηλώνει φυτώνυμο. Ο Παρτς ονομάζει τη μονή Αρκοδίλλα, όχι Αρκουδίλα αλλά και ούτε Ακροδήλα.

Το όνομα της τοποθεσία, σύμφωνα με άλλη εκδοχή, είναι σύνθεση των λέξεων άκρον και δήλον που σημαίνει φανερό με αναγραμματισμό των κ και ρ του πρώτου συνθετικού. Επομένως το φανερό ακρωτήριο σε αντίθεση με το ακρωτήριο Λεύκιμμα άκρα (Αλω- νάκι), που δεν είναι ορατό εξ αιτίας του μικρού από τη θάλασσα υψομέτρου του.

Αν κανείς θεωρήσει την ονομασία του Παρτς Αρκοδίλλα σωστή ίσως οδηγηθεί και σε μία τρίτη εκδοχή προέλευσης του ονόματος του τοπωνυμίου, που θέλει το τοπωνύμιο να είναι σύνθετο των λέξεων άρκος, που σημαίνει τόπο άμυνας και δήλον, χώρος δηλαδή κατάλληλος για άμυνα, για προφύλαξη φυσικά με -η- και ένα -λ-, δηλαδή Αρκοδήλας. Είναι γεγονός ότι η τοποθεσία προσφέρεται, λόγω του πυκνού της δάσους για προφύλαξη, κρυψώνα, όπου μπορεί να κατέφευ­γαν οι κάτοικοι των πλησιέστερων οικισμών προκειμένου να γλιτώσουν από πειρατικές επιδρομές. Άρκος φυσικά εκ του άρκτος είναι ο βορράς, τότε θα μπορούσε να σημαίνει το όνομα της τοποθεσίας το σημείο που δείχνει το βορά. Κατά τον Ησύχιο άρκος· άρκεσμα. βοήθεια, ή τό παιόνιον. καί το ζώον. καί ιέρεια τής Άρτέμιδος;

Σχετικά με την ορθογραφία του τοπωνυμίου, για την οποία φυσικά δε μπορούμε να στηριχθούμε στα υπάρχοντα κείμενα, και αφού υιοθετήσου­με την πρώτη εκδοχή θα πρέπει να γράψει το τοπωνύμιο Αρκουδίλας.

Το όνομα του τοπωνυμίου φαίνεται. να είναι παλαιότατο καθώς αναφέρεται σε νοταριακή πράξη του νοτάριου Βλάσση Βασίλη το έτος 1562.

Ο Πτολεμαίος ονομάζει το ακρωτήριο Αμφίπυργος, ο Muler Ασπρόκαβο, επί Ανδηγαυών ονομάζεται Cavo Bianco στον Άπακρόν, οι Βενετσιάνικοι χάρτες το αναφέρουν με το όνομα Cavo Bianco και ο Παρτς Λευκό Ακρωτήριο. Στους σημερινούς  αυτικούς χάρτες αναφέρεται με τα ονόματα Ασπρα Βράχια, Αμφίπαγος και Ασπρόκαβος.

Η εκκλησία της Παναγίας ή Παναγία η Ψηλή για διάκριση από την Παναγία στο Κανάλι, προϋπάρχει του 1511, 13 Αύγουστου, σύμφωνα με τον Μοναστηριώτη Κωνσταντίνο, οπότε «… κυρ Δημήτριος ο Δραγόγης, από χωρίον των Ποδαριόνων, πραχτορείας Λεύχιμου … επώλησεν προς τον … ιερομόναχον κυρ Μακάριον τον Σμοϊλη … όλον το μερίδιον του εκ τα χωράφια … όπερ έχει εις την περιοχήν της Υπεραγίας Θεοτόκου, το επονομαζόμενον εις τον Αρκουδίλα…».

Σύμφωνα με την παράδοση την εκκλησία και το μοναστήρι έκτισε η αδελφή της αρχόντισσας που έχτισε το μοναστήρι της Κυράς της Κοκκινάδας.

Το 1534 αναφέρεται από το νοτάριο Τούρκο Σταμάτη σε πράξη με την οποία ανταλλάσουν ιδιοκτησία «… κυρ Νικόλας Κουτρούλης και η συμβία αυτού Τζωάννα … με τον ιερομόναχον τον κυρ Δήμο, το επίκληον αυτού Σμοϊλη, …». 0 παραπάνω ιερομόναχος συναντάται στις πράξεις του Τούρκου Ανδρέα το 1569 αρκετές φορές με το όνομα Νικόδημος. Αναφέρουμε και τις δύο καθώς τις θεωρούμε αξιόλογες. 20 Δεκεμβρίου «… κυρ Στελιανός Θηβαίος από χωρίον του Σπαρτερού επώλησεν … προς τον … κυρ Νικόδημο, ιερομόναχον, το επίκληον αυτού Σμοΐλης, ως ιερουργός και οικοκύρης όπερ είναι εις την μονή της Παναγίας Θεοτόκου εις τον Αρκουδίλα …, ένα κομμάτι χωράφι όπερ έχει εις τόπον λεγόμενον εις του Πιπέρη το Αλώνι … . Υπάρχει πλησίον του Πόθου …, ήγουν καθώς τα έχει αγοράσει ο ποτέ ιερομόναχος Λιτσάρδος …».

Στις 10 Ιανουάριου 1569 «… ο αιδεσιμότατος ιερομόναχος και πνευματικός κυρ Νικόδημος, το επίκληον αυτού Σμοΐλης, ως εξουσιαστής, οικοκύρης, οικονόμος και ιερουργός όπερ είναι εις την μονή της Παναγίας Θεοτόκου επονομαζόμενης εις τον Κάβο Πιάνγκο εις τον Αρκουδίλα, … πια την μπαρούσα του βουλή και κάνει τούτο επειδή ηβρίσκεται την σήμερον ο κυρ Άνθιμος, μοναχός εκ το νησί της Κεφαλλονίας και κυρά Πελάγια, μοναχή, την οποία την ηπήρα δια την αγάπη του Θιου πρώτη και δια όνομα της ψυχής μου… Θέλω και ορίζω και αφήω αποθανόντας μου να είναι ο άνωθεν κυρ Άνθιμος και κυρά Πελαγία εις την άνωθεν μονή κηβερνήται και εξουσιαστές … και κανείς από του δικούς μου να μην του δώσει εμπόδιο και αποθανόντος μου όσοι εβρεθούν, ιερομόναχοι, καλόγεροι, καλόγριες να συνψηφούνται με καλό τρόπο δια να βάνουν καλό ηγούμενο ή ηγουμένισσα …». Ήταν επομένως η μονή μεικτό μοναστήρι που το πρώτο λόγω είχαν οι Σμοΐληδες.

Όπως προκύπτει από τις πράξεις του Κοντομάρη Σταμάτη του έτους 1589 η μοναχή Πελαγία ήταν η Πελαγία Σκλαβούνα του Κακοψόφη.

Στις πράξεις του Κοντομάρη Σταμάτη στις 6 Μαρτίου 1590 διαβάζουμε: « … έσωθεν … της σεβαστής μονής Υπεραγίας Θεοτόκου … στον Αρκουδίλα … ο τίμιος ευγενής μισέρ Φίλιππος ο Καρτάνος κουμεσάριος της άνωθεν μονής, ως καθώς φαίνεται εις τα άττη νοτάριου Στελιανού Τούρκου (λάθος όνομα, ίσως Αντρέα) εις τους αφπζ (1587) Φεβρουαρίου στ, ως είναι … και επειδή αποτυχόντα του ποτέ Νικόδημου ιερομόναχου του Σμοΐλη ηγούμενου και κτήτωρ και οικοκύρης της άνωθεν μονής …».

0 παραπάνω Φίλιππος με την πράξη αυτήν προβαίνει σε καταγραφή των πραγμάτων της μονής.

Το μοναστήρι πρέπει να ανακαινίστηκε ή ολοκληρώθηκε το έτος 1710. Τούτο προκύπτει από ανάγλυφο του οικόσημου της οικογένειας Κουαρτάνο καί του παραπάνω έτους στο καμπαναριό, στην είσοδο του μοναστηριού. Κατά την απογραφή του 1753 η εκκλησία ανήκε στη οικογένεια Φίλιππου Κουαρτάνο.

Ευχαριστούμε θερμά τον κύριο ΜΙΧΑΛΗ ΧΡ.ΧΡΥΣΙΚΟΠΟΥΛΟ για την παραχώρηση του κειμένου
για την ιστορία της Παναγίας του Αρκουδίλα από το ομώνυμο βιβλίο του.

Χρησιμοποιούμε cookies στο South Corfu Runners

Με την επίσκεψη στο site μας, αποδέχεστε τη χρήση Cookies, με σκοπό τη βελτίωση των υπηρεσιών που σας παρέχουμε.

Διαβάστε περισσότερα στην Πολιτική Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων.